YENİLER >

Davranışları Kedinizi Ele Veriyor Prof. Dr. Alev Akdoğan Kaymaz ile Röportaj

Davranışları Kedinizi Ele Veriyor Prof. Dr. Alev Akdoğan Kaymaz ile Röportaj

Kediler, ister evlerimizde bizimle isterse dışarıda tek başına yaşasın pusu kurma, takip etme, atlama ve yakalama gibi, tüm kedigiller ailesinin ortak doğalarının bir parçası olan içgüdüsel davranışlara sahiptir. Yaradılışlarının kendilerine sunduğu mükemmel görme ve işitme kabiliyetleri, sürekli hareket halinde kalabilmeleri kediyi muhteşem bir avcı kılar. Kedilerin genel yaşam düzenindeki değişiklikler veya geçirdikleri rahatsızlıklar, davranışlarında bir değişikliklere yol açabilir. 

Kediler özgür ruhlu ve başına buyruk varlıklar olarak görülse de, strese karşı son derece duyarlıdırlar. Yaşam ortamlarındaki değişiklikler- taşınma, eve yeni bir bireyin gelmesi, aynı ya da farklı türden bir hayvanla ortak yaşam alanını paylaşmak zorunda kalması, ev içinde yaşanan huzursuzluklar, hastalıklar veya ölümler bu duyarlı varlıkları bizim algıladığımızdan daha fazla oranda etkiler. 

Kedi yakınları olarak çoğunlukla, kedilerimizin yaşamsal ihtiyaçlarını gidermeleri için su, biraz mama ve bir tuvalet kabının yeterli olduğunu düşünürüz.

Tuvalet kabının temizliği, konumu, materyali, kabın ortak paylaşıldığı kedi sayısı gibi birçok özelliğin, kedilerimizin yaşamında taşıdığı anlamı sıklıkla göz ardı ederiz. Özellikle idrar yollarına ilişkin sorun yaşayan kedilerde anlamlandırılamayan birçok davranışsal değişiklik tuvalet kabının konumu veya bakımı ile ilişkili olabilir. 

Kediler avcı doğaları gereği az su tüketme eğilimindedir, bu durum özellikle evlerimizde baktığımız kedi dostlarımızın su alımlarının yetersiz kalmasına yol açar. Kedinin tükettiği su idrar oluşumu ile vücuttaki toksinlerin atılımı, vücut ısısının düzenlenmesi gibi metabolik süreçlerde önemli yere sahiptir. Su alımı yetersiz olduğunda, bu metabolik süreçler aksar ve toksinler yeterince temizlenemez.

Su alımı yetersiz olan kedilerde zamanla sindirim metabolizmasında aksaklık-kabızlık ve/veya çeşitli kedi viral etkenler- calicivirus, coronavirüs, FIV, FeLV, yaşam ortamındaki değişiklikler vb. nedenlerle strese maruz kalmaları böbrek ve idrar yolu hastalıklarının oluşumunda büyük rol oynar. Bu durumların önüne geçebilmek için kediye sunulan suyun temiz ve taze olmasının yanı sıra kedinin su içerken başını ve bıyıklarının rahatça hareket ettirilebilmesine imkan sağlayacak derinliğe ve genişliğe sahip bir su kabı tercih edilmesi uygun olacaktır. Yine su kaplarının mama kabının yanında konumlandırılmaması su içilmesini teşvik edecektir. Bunlara ek olarak, kedinin beslenme şekli de su alımı için önem taşır. Çoğu kedi yakını kullanımının kolay ve hesaplı olması nedeni ile kedilerini sadece kuru mamalar ile beslemektedir. Ancak sıkıştırılmış formdaki bu mamalar ister regüler, isterse reçeteye tabi olsun, kedilerin daha çok su tüketmesini gerekli kılmaktadır. Kediler bu kuru mamaların besin değerlerinden faydalandıktan sonra kolay bir şekilde dışkılayabilmeleri için oldukça fazla miktarda suya ihtiyaç duyarlar. Bu nedenle, kuru mama ağırlıklı beslenen ve yaş mama tüketmeyen kediler, özellikle içtikleri su miktarı yetersiz kaldığında susuzluk (dehidrasyon), kabızlık (konstipasyon) gibi problemlerle karşı karşıya kalabilir.

Özellikle ilerleyen yaş ile ortaya çıkan idrar yolu ve böbreklere ilişkin rahatsızlıklar, kedilerin yaşamsal aktivitelerini önemli ölçüde etkileyebilir. Bu durum, onların doğaları gereği sergiledikleri rutin davranışlardan uzaklaşmalarına ve daha içe kapanık bir tutum geliştirmelerine neden olabilir. Avcıyken av konumuna düşmekten çekinen kediler, hastalık belirtilerini mümkün olduğunca gizlemeye çalışacaktır. Özellikle yakınları ile kısıtlı zaman geçiren kedilerdeki değişiklikleri gözlemlemek güç olabilir.

İştahsızlık, idrar çıkışında azalma gibi şikayetler ile veteriner hekimlere getirilen kedilerin başvuru anında böbreklerin yaklaşık %75'inin hasarlandığı tespit edilmektedir. Oysa ki, bakımlarını üstlendiğimiz kedilerimizin günlük davranışlarını doğru bir şekilde tanımlayabildiğimizde, problem böbreklere ulaşmadan daha erken evrede tespit edilebilecek ve onların sağlıklı yaşam süreleri de bu şekilde uzayabilecektir.

Kedİlerde Alt İdrar Yolu Hastalığı:

Kedilerde alt idrar yolu hastalığı (FLUTD), kedilerin idrar kesesi ve/veya üretrasını etkileyebilecek durumların belirtilerini tanımlayan bir terim olarak kullanılır. Bu durumun oluşumunda kedilerde alt idrar yolunu etkileyebilecek birçok farklı hastalık olmasına karşın, daha çok altta yatan nedeni tam olarak açıklanamayan 'kedilerin idiyopatik sistiti' (feline idiopathic sistit- FIC) olarak bilinen bir hastalık tanımlanır. Bu hastalık, kedilerde görülen alt idrar yolu hastalığının en yaygın nedeni olarak daha sık görülür. FIC, kedilerde bakteriyel bir enfeksiyon olmaksızın, mesane duvarında iltihaplanmaya neden olarak ağrı, zor idrar yapma, sık idrara çıkma ve sıklıkla idrarda kan görülmesi ile seyreder. Bu hastalığın tedavi süreci hem hasta hem de hasta yakını açısından zorlayıcı olabilmektedir. Hastalığı atlatan kedilerin çoğu yaşamları boyunca tekrarlayan ataklar yaşayabilir ve bu durum hem hastaların hem de hasta yakınlarının yaşam refahı ve kalitesini olumsuz yönde etkiler. 

Kedinizin tuvalet eğitimini başarıyla tamamlamış olmasına rağmen, kum kabının dışında bir yere idrar yapması, genellikle idrar yapma esnasında yaşanan bir rahatsızlık veya ağrıya işaret eder. Kedinin agresifleşmesine yol açabilen bu durum kedi yakını tarafından fark edilemediğinde ise, kediler kum kabını ağrı ile ilişkilendirebilir ve idrarlarını bırakmak için ev içinde koltuk, halı, sizin yatağınız v.b. gibi alternatif yerler arayabilir. İdrar yapma girişimlerinin sıklığının artması, genital bölgenin aşırı biçimde yalanması, genel rahatsızlık veya huzursuzluk belirtileri de hastalığın önemli göstergeleri arasında yer alır. Daha hafif belirtiler olarak su tüketiminde değişiklikler (normalden önemli ölçüde daha fazla veya daha az su içme), iştahsızlık, uyuşukluk, saklanma veya evde yaşayan diğer bireyler/aynı veya ayrı türden hayvanlar ile her türlü iletişim ve etkileşimden kaçınma gibi davranış değişiklikleri izlenebilir. Bu sistemik belirtiler genellikle idrar yolu probleminin kedinizin genel sağlığını etkilediğini ve acilen veteriner hekiminize başvurmanız gerektiğini ifade eder.

Özellikle kısırlaştırılmış obez erkek kedilerde sık görülen alt idrar yolunda ilgili tıkanıklığı bulunan bir kedi, idrar yapamamasına rağmen tekrar tekrar kum kabına gider, ancak kumunu eşeleyip idrar yapma pozisyonu aldığı halde idrarını yapamaz, acı içinde ağlar veya ses çıkarır ve kum kabından geri çıkar. Bu süreçte gittikçe hayvanın karnı şişer, kusma refleksi gelişir ve kedinin genel durumu hızlı bir şekilde kötüleşmeye başlar. Tekrarlayan denemelere rağmen hasta idrarını yapamadığında, toksik metabolitler kanda birikir ve bu tıkanıklık 48 saat içinde giderilmez ise hasta kaybedilebilir.

Kedilerde idrar yolu rahatsızlıkları yaygın olmakla birlikte, idrar yolu enfeksiyonları nadir olarak görülür. Bu durumda kediler benzer şekilde sık ​​sık idrar yapmaya çalışır, az miktarda idrar çıkarabilir, idrar yaparken zorlanabilir ve idrar yaparken ağlayabilir veya inleyebilir. Bazen idrarlarında kan görülebilir, tuvalet kaplarının dışına idrar yapabilirler ve hatta farkında olmadan idrarlarını kaçırabilirler. Ayrıca oturdukları yerden kalktıklarında az miktarda idrar bıraktıkları, yürürken damla damla idrar kaçırdıkları ve bu nedenle sürekli olarak perine bölgelerini yaladıkları fark edilebilir.

Dişi kediler, daha küçük ve geniş üretraları nedeniyle erkek kedilere göre idrar yolu enfeksiyonlarına daha yatkındırlar. Özellikle yaşlı dişi kediler hastalığa yakalanma açısından yüksek risk taşırlar.

Diğer taraftan, diabetes mellitus (şeker hastalığı), böbrek hastalığı, hipertiroidizm, obezite, mesane taşı, mesane tümörleri ve bağışıklık sisteminin baskılanması gibi tıbbi durumlar da kedilerde idrar yolu enfeksiyonlarına karşı yatkınlığı artırabilir.

Kedilerde alt idrar yolu hastalığı her yaş, cins ve ırktan kedide görülebilmekle birlikte, daha çok orta yaşlı, kısırlaştırılmış, aşırı kilolu ve az egzersiz yapan, dışarıya az ya da hiç erişimi olmayan, yeterince su almayan ve sadece kuru mama ile beslenen kedilerde gelişir.

Eğer kedinizde idrar yapımıyla ilgili yukarıda bahsedilen değişikliklerden bir veya birkaçının var olduğunu düşünüyorsanız, öncelikle yakın zamanda onun yaşam alanında stres oluşturabilecek faktörleri değerlendirin.

Diğer taraftan, diabetes mellitus (şeker hastalığı), böbrek hastalığı, hipertiroidizm, obezite, mesane taşı, mesane tümörleri ve bağışıklık sisteminin baskılanması gibi tıbbi durumlar da kedilerde idrar yolu enfeksiyonlarına karşı yatkınlığı artırabilir.

Kedilerde alt idrar yolu hastalığı her yaş, cins ve ırktan kedide görülebilmekle birlikte, daha çok orta yaşlı, kısırlaştırılmış, aşırı kilolu ve az egzersiz yapan, dışarıya az ya da hiç erişimi olmayan, yeterince su almayan ve sadece kuru mama ile beslenen kedilerde gelişir.

Eğer kedinizde idrar yapımına ilgili yukarıda bahsedilen değişikliklerden bir veya birkaçının var olduğunu düşünüyorsanız, öncelikle yakın zamanda onun yaşam alanında stres oluşturabilecek faktörleri değerlendirin.

Kedilerde stresi yönetmek yaşam ortamlarında sessiz, sakin ve güvenli saklanma yerleri, tırmanabilecekleri dikey alanlar oluşturmak ve çeşitli oyuncaklar ile bulundukları ortamı zenginleştirmek onlar için daha güvenli ve neşeli bir ortam sağlayabilir. 

Kediler; çoğunlukla yüz, patiler ve kuyruk bölgelerinde bulunan bezler aracılığıyla “feromon” adı verilen, insanın koku alma sınırlarının ötesinde, renksiz kimyasal sinyaller üretir. Bu feromonlar; iletişim kurma, bölge işaretleme ve rahatlık, stres ya da korku gibi duyguların ifade edilmesinde rol oynar. Bu türe özgü kokular, kedilerin bağ kurmasına ve kendilerini güvende hissetmelerine yardımcı olur. Bu nedenle özellikle çoklu kedi bulunan ortamlarda, feromonların sentetik versiyonlarının (difüzör veya sprey formunda) kullanımı kaygıyı azaltmada faydalı olabilir.

Benzer şekilde, evin farklı alanlarında “N+1 kuralı”na göre (kedi sayısı + 1 adet) tuvalet bulundurulması; bu tuvaletlerin sessiz, kolay erişilebilir yerlere konumlandırılması önemlidir. Ayrıca birden fazla ve yeteri kadar büyük cam/seramik taze su dolu su kaplarının bulundurulması ve/veya ilave olarak bir su pınarı eklenmesi (her kedi su pınarını sevmeyebilir) hem kediler arası rekabeti rahatlatacak ve hem de  su alımını artıracaktır.

Kediniz yalnızca kuru mama ile besleniyorsa ve alt idrar yolu rahatsızlığı varsa; altta yatan neden (örn. idiyopatik sistit, tıkanıklık veya mesane taşı) belirlendikten sonra, veteriner hekiminizin önerisiyle kedinizin kilosu, yaşı ve hastalığına uygun bir yaş mama (konserve/poşet) diyete eklenebilir. Bu, su alımını önemli ölçüde artıracaktır.

Sonuç olarak, kedilerde idrar yolu hastalıkları veya benzer sorunlar erken tanı ve neden olan sebep ortadan kaldırılarak basit bir tedavi ile çözümlenebilir. Birçok idrar yolu rahatsızlığı benzer semptomlar gösterir; bu nedenle kedi yakınlarının kedilerinde oluşan davranış değişikliklerini anlamaları ve en kısa sürede veteriner hekimlerine başvurmaları büyük önem taşır.

Unutmayalım ki, kedilerimizin uzun süre bizimle yaşam ortağı olabilmesi ancak onların yaş alma süreçlerini sağlıklı bir şekilde geçirebilmeleri sayesinde mümkün olacaktır.


Prof. Dr. Alev Akdoğan Kaymaz                                                         

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa

Veteriner Fakültesi, İç Hastalıkları AD


14/07/2026

Keditörün Önerisi

Kediler Alemi

Kedi Kasabası

 15.01.2021

Samsun'da Güçten Düşmüş Sahipsiz Hayvan Bakım Merkezi içerisinde 20 dönümlük alan ...

KEDİ KORONA VİRÜSÜ FIP

 17.07.2023

KEDİ KORONA VİRÜSÜ FIPGüney Kıbrıs’ta FIP (Feline infektiyöz peritonit) hastalığının ...

2000 Yıllık Kedi Figürü

 21.05.2021

Peru'daki Nazca bölgesinde inceleme yapan arkeologlar iki bin yıl öncesine tarihlenen bir kedi ...

Evdeki Tehlike

 06.01.2023

Birçok kedici, antifriz, zehirli bitkiler ve bazı yiyecekler gibi evcil dostlarımıza ...

Miyav Dili Ve Kedi Selamı

 01.02.2023

University of Georgia’dan hayvan davranışları konusunda uzman olan Sharon Crowell-Davis, ...

Kediniz Kaç Yaşında?

 17.12.2022

Kedicilerin kedilerinin yaşlarını hesaplamak konusunda kafaları biraz karışık. Kedilerin ...

KEDİCİ AŞKINA ARA

EN YENİLER

TÜRKİYE'NİN KEDİ HASTANESİ