Çin Kültüründe Kediler ve Çinli Kedim ‘Küçük Bey’ - Ahmet Faruk Işık

Küçük Bey

Çin, Shanghai’daki öğrencilik hayatımda evlat edindiğim Küçük Bey’in hayatıma girişi çok ani olmuştu. Tanıştığım Amerikalı bir gazetecinin sosyal medyada bulduğu bu küçük kıza ev aradığı ilanı görmüştüm. Dişi kediye böyle isim mi verilirmiş diye düşünebilirsiniz; dişi olduğunu uzun zaman sonra öğrendim ama ismini ‘Hanımefendi’ olarak da değiştirmedim.

O dönem mezuniyet, yarı zamanlı çalıştığım işler, üstüne çalıştığım makalelerle dolu depresif bir dönemdi. Gazeteci arkadaşla iletişime geçip gerekli taahhütleri verdikten sonra onu almak için uzun bir yol katettim. Küçük Bey, Çin’de metroya hayvan almadıkları için o zamanki bütçemin çok üstünde bir taksi masrafı yaparak hayatıma girdi iyi ki de girmiş… Çok net hatırlıyorum; yol boyu “adının hakkını verdin Küçük Bey” diye seviyordum keratayı.

Ülkemizde ve dünyada, “Çin” ve “kedi” kelimeleri bir araya geldiğinde genellikle kötü çağrışımlar yapmaktadır; bunu burada detaylandırmaya lüzum görmüyorum. Kimileri bu durumu inkar etse de kimileri de art niyette sınır tanımıyor. Çin’de bu durum maalesef hala yaşansa da genelle yok denecek kadar azdır.

Peki Çin Kültüründe Kedinin yeri nedir?

Yukarıda bahsedilen konuların aksine Çin kültüründe kedi “iyi şansı” temsil etmektedir. Çin ve diğer Doğu Asya ülkelerini gezdiğinizde bir çok dükkanın kasasının üstüne ya da bir köşede size pati sallayan bir biblo göreceksinizdir. Bu kedi biblolarına Çinliler “Şans Kedisi” （招财猫 zhaocaimao ）demektedirler. Bu biblolara Japonya’da da rastlamanız çok olası bir durumdur. İnsanlar, pati sallayan bu kedilerin patileriyle bereketi, şansı getirdiklerine inanmaktadırlar. Aslında kedinin yaptığı hareket patisini yalayıp kulağını ve yüzünü temizleme hareketidir. Kedi sahibi herkesin kedilerin bu şirin hareketine aşina olduğunu düşünüyorum. Çin’in Tang Hanedanlığı döneminde (618-907) yaşamış şair Duan Chengshi (段成式 Duan Chengshi) şöyle der; “Eğer bir kedi patisini kulaklarına kadar kaldırıp yüzünü temizliyorsa müşterileri çağırmaktadır - 猫洗面过耳则客至”

Her ne kadar kediler 12 Hayvanlı Takvim’de yer almasalar da Çin’de ‘Kedi Tanrıça Li Shou’ efsanesi vardır. Bu efsaneyi yaşlı bir Çinli teyzeden dinlemiştim. Efsaneye göre dünya yeni yaratıldığında Tanrılar dünyayı Kedi Tanrıça Li Shou tarafından yönetilmesine karar vermişler. Kedi Tanrıça Li Shou’ya görevlerini daha kolay icra edebilmesi için de konuşma yeteneği verilmişler. Maalesef Kedi Tanrıça Li Shou kelebeklerin peşinden koşmaktan, çayırlarda koşturmaktan dünyadaki işlerine gerekli önemi vermemiştir. Bu durum Tanrıları kızdırmıştır; ilk uyarıyı alan Kedi Tanrıça Li Shou görevlerini icra etmede daha dikkatli olmaya başlamış. Tanrılar tarafından denetim yapıldığı başka bir gün Tanrılar, Kedi Tanrıça Li Shou’yu kiraz ağacının üstünde yeni açan kiraz çiçekleriyle oynarken bulmuştur. Kedi Tanrıça Li Shou dünyayı yönetmenin çok sıkıcı olduğunu, uyumanın ve kiraz çiçekleriyle oynamanın daha eğlenceli olduğunu ama sorumluluğunu yerine getirmek için elinden geleni yapacağının sözünü tekrar vermiştir. Tanrılar, Kedi Tanrıça Li Shou’yu biraz patakladıktan sonra görevini yerine getireceği umuduyla dünyadan ayrılmışlardır. Lakin bir sonraki ziyaretlerinde Kedi Tanrıça Li Shou’yu yaz güneşi altında uyurken yakalamışlardır. Bu durum karşısında Kedi Tanrıça Li Shou, gayet dürüstçe kedilerin dünyayı yönetmekte iyi olmadıklarını itiraf etmiştir. Tanrılar , Kedi Tanrıça Li Shou’yu görevden azletmiş ve konuşma yeteneğini kedilerden alıp insanoğluna vermiştir. O gün bugündür insanlar dünyanın dertleriyle uğraşırken kediler dünyanın keyfini sürmeye başlamışlardır.

21/02/2021