Bayağı Vaşak

Vaşakların içinde en büyük türü oluşturan bayağı vaşaklara özgü uzun bacaklar ve büyük ayaklar karda daha rahat hareket etmeyi sağlar. Bu türe özgü başka özellikler yanakta sakallar, uzun ve püsküllü kulak, yuvarlağımsı kafatası ve kısa kuyruğa sahip olmalarıdır. Kış bastırdığında tüm vücudu kalın bir tüy tabakası ile kaplanır. Sadece iyi birer dağcı değil aynı zamanda iyi birer yüzücüdürler.

Hazırlayan: Serkan Durmaz

“Bayağı vaşak” (Lynx lynx) bilimsel olarak; Animalia (hayvanlar) aleminin Chordata (omurgalılar) şubesi, Mammalia (memeliler) sınıfının Carnivora (etçiller) takımı, Felidae (kedigiller) familyasının Felinae (kediler) alt familyası olan Lynx (vaşak) cinsi içerisinde sınıflandırılırlar. Avrasya vaşağı olarak da bilinirler. Türkçe’de vaşak denildiği zaman neredeyse her zaman bu tür kastedilir.

Vaşakların içinde en büyük türü oluşturan bayağı vaşakların boyu, kuyruğu ile birlikte 1,5 metreyi, omuz yüksekliği de 60-65 santimetreyi bulmaktadır. Yetişkin erkekleri ortalama olarak 21,6 kg gelirken yetişkin dişileri de erkeklere oranla biraz daha küçük olup ortalama 18,1 kg ağırlıktadır. Bu türe özgü uzun bacaklar ve büyük ayaklar karda daha rahat hareket etmeyi sağlar; bu türe özgü bir başka özellik de yanakta sakalların bulunmasıdır. Diğer vaşaklarda olduğu gibi bayağı vasak da uzun ve püsküllü kulak (fırça kulak), yuvarlağımsı kafatası ve kısa kuyruğa sahiptir. Tüyleri sarıgri ve uzun veya kırmızı-sarı-kahve ve kısadır ve çoğu kez koyu renkte lekeler veya çizgileri olabilmektedir. Bu lekeler yaşadığı çevreye göre değişmektedir. Kulakları normal kediye kıyasla daha uzun ve uçları tüylüdür. Kış bastırdığında ise sadece kulaklarının üzerindeki tüyler değil, tüm vücudu kalın bir tüy tabakası ile kaplanır.

Bayağı vaşaklar engebeli arazilerde ve genellikle çam ormanlarında yaşarlar ama açık ormanlık araziler ya da diğer coğrafi mekanlarda da rahatlıkla yaşamlarını sürdürebilirler. Sadece iyi birer dağcı değil aynı zamanda iyi birer yüzücüdürler. Bu sebeple kar tavşanı, kemirgen, ördek, yer kuşları, balık gibi geniş bir av yelpazesine sahiptirler. Her vahşi kedide olduğu gibi avlarını mükemel bir şekide gözlemler ve yaklaştığını hissettirmezler. Vaşaklar avlanırken ara sıra birlikte hareket ederler; özellikle tavşan gruplarını avlarken birlikte hareket ettikleri görülür. Avlanma zamanı olarak geceden ziyade gündüzü tercih ederler.

Çiftleşme döneminde egemenlik alanının dışına çıkarlar. Genellikle de Ocak sonu ve Mart başı arasında çiftleşirler. Dişi vaşakların hamileliği 69 ila 72 gün arasında sürer ve 2 ila 3 yavru doğururlar. Yavrular annelerinin bir dahaki çiftleşme dönemine kadar ayrılmazlar. Dişi vaşaklar 20-24 aylıkken, erkek vaşaklar ise 30 aylıkken erginleşirler ve dişiler 14, erkekler 16-17 yaşına kadar çiftleşebilirler. Ömürleri 17 ila 24 yıl arasında değişmektedir.

Avrasya vaşakları Türkiye’de Karadeniz, Marmara ve Akdeniz bölgelerinin dağlık ve ormanlık kısımlarında bulunur. Avrasya vaşağının alt türlerinin sayısı ve bunların yayılımları hakkında çok farklı fikirler vardır. Bu alt türlerden Lynx lynx dinniki: Türkiye, Kafkas Dağları, Kuzey İran, Kuzey Irak sınırlarında yaşamaktadır. Modern bilimde Avrasya vaşağı ayrı bir tür olarak kabul edilir, ama bu hep böyle değildi. Eskiden Avrasya vaşağı, Kanada vaşağı ve Pardel vaşağı ile birlikte aynı tür olarak “Kuzey vaşağı” diye adlandırılırdı.

Vaşaklar yaklaşık 200 yıl öncesine kadar İspanya’dan Pasifik Okyanusu’na ve Sibirya’dan Kuzey İran’a ve Filistin’e kadar uzanan büyük bir bölgede yaşamaktaydı. Fakat yasadışı ve bilinçsiz avcılık sonucu 19. asırda Avrupa’nın vaşakları yok olmaya başlamışlardır. Mesela Almanya’da en son vaşak 1846’da vurulmuştur. 1960 yılına gelindiğinde vaşak, Batı Avrupa’da tamamen yok olmuşken, kuzey Avrupa, doğu Avrupa ve Asya’da sayılarını muhafaza edebilmiştir. Ancak günümüzde Batı Avrupa’da vaşağı “doğal ortamına gönderme” amaçlı birçok proje sayesinde vaşak nüfusu Batı Avrupa’da bazı ufak bölgelerde artmaya başlamıştır.

Çeşitli ülke ve bölgelerde Bayağı vaşakların durumu:

Fransa: 1900’lü yıllarda soyu tükendi ama şimdilerde Vosgesve Pyrenees bölgelerinde yeniden çoğalmakta.
Belçika: 2005 yılından beri Fransa’dan buraya taşınıyor.
Almanya: 1850 yılında soyu tükendi. 1990’ larda Bavyera ormanlarında yeniden çoğalmaya başladı ve 2002 yılında Harz milli parkından, ilk vahşi doğum bildirildi.
İsviçre: 1915 yılında soyu tükendi ve 1971 yılında Avusturya’dan buraya getirilen bireyler yoluyla yeniden çoğalmakta.
Polonya: Yaklaşık 1000 adet vaşak, Bialowieza ormanı ve Tatra dağlarında varlığını sürdürmekte.
Balkan yarımadası: Sırbistan, Makedonya, Arnavutluk ve Yunanistan’da sayıları yok olmaya yüz tutmuş durumda, ancak Slovenya’dan göç ile 50 civarında vaşak olduğu sanılıyor.
İskandinavya: Norveç, İsveç ve Finlandiya’da sayıları 2500’e varan vaşaklar, avlanmanın yeniden yasal hale getirilmesiyle sayılarını hızla kaybediyorlar.
Orta Asya: Moğolistan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Çin’de doğal yaşamlarını korumaktalar.

Avcılığın yasak olduğu ülkeler:
Arnavutluk, Avusturya, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Fransa, Gürcistan, Almanya, Yunanistan, Macaristan, Hindistan, İran, Kazakistan, Kırgızistan, Nepal, Pakistan, İsviçre, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan.

Avcılığın serbest olduğu ülkeler: Çin, Finlandiya, Slovakya, Moğolistan, Norveç, Polonya, Romanya, İsveç, Rusya, Türkiye.

Pardus 2007.3 sürümüne adını veren Lynx lynx (Avrasya vaşağı) büyük kedi ailesinin en kalabalık üyesiyken geçtiğimiz yıl Dünya Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından kırmızı listeye, tehdide yakın türler arasına alındı. Lynx lynx`in yöresel olarak tükenmek üzere olduğu ülkelerin başında Türkiye geliyor. Avrupa`da vaşak avı tamamen yasaklanmasına rağmen, yasadışı avcılık yüzünden özellikle Balkanlar ve Anadolu`da sayıları dramatik şekilde azalmış durumda. Soyu tehlike altında olan Lynx lynx, Türkiye`de doğal ortamında sadece bir kez görüntülenebildi. Türkiye`nin önemli doğa fotoğrafçılarından Aykut İnce`nin 2006 yılının Kasım ayında Sivas`ta çektiği kare, fotoğrafçının özel izniyle Pardus 2007.3 Lynx lynx`in masaüstünde kullanıldı.

İlk yorum yapan siz olun

cevaplayın

Posta adresiniz yayınlanmayacak


*